Gerð myndarinnar

Meðgöngutími heimildamyndarinnar Tyrkjaránið hefur verið níu ár. Erfiðasti hjallinn - eins og algengt er um slík verk - var fjármögnunin. Ljóst var frá upphafi að myndin yrði kostnaðarsöm. Þar kom tvennt til. Í fyrsta lagi settum við okkur það markmið að segja eitthvað nýtt. Rannsókn efnisins hlaut því að verða viðamikil og tímafrek. Í öðru lagi ætluðum við að fara víða um lönd til að afla fanga í mynd um alþjóðlegasta atburð Íslandssögunnar. Um leið stefndum við að því að koma myndinni á framfæri í útlöndum.

Hjólin tóku að snúast þegar Menningarsjóður útvarpsstöðva lagði til fé í byrjun sem dugði til rannsókna og ýmiss konar undirbúnings. Nokkrar leiðir voru prófaðar í frásagnaraðferðinni. Á tímabili var byrjað á mannkynssögulegri yfirferð um heiminn áður en sagt var frá ráninu á Íslandi sumarið 1627. Að lokum var þessu snúið við. Um skeið var ætlunin að nota myndskeið úr gömlum leiknum kvikmyndum sem höfðu sjórán eða 17. öld að efnivið. Síðan var horfið frá þessu ráði, það var bæði of dýrt og flókið.


Frá upphafi var hugsunin sú að byggja mikið á sjónheimi 17. aldar - myndverkum, mannvirkjum, landslagi. Vandinn var sá að gera þessar kyrrstæðu myndir að lifandi myndum. Ýmsar leiðir voru farnar í þessu skyni. Við ætluðum ekki að hverfa inn í fortíðina, t.d. með sviðsetningum í "réttum" búningum, heldur að dvelja í nútíðinni en skoða gegnum glugga inn í liðna tíð án þess að yfirgefa núið. Við ætluðum ekki að afhjúpa Tyrkjaránið í eitt skipti fyrir öll heldur að bera fram okkar sýn sem jafnframt byggðist á skynjun, sýn og túlkun annarra skrásetjara og myndhöfunda, frá uppafi atburðanna til þessa dags. Allt skyldi þó gert á meðvitaðan hátt og með nákvæma rannsókn að baki. Við yfirgáfum hugmyndina um "loftmyndir" mannkynssögunnar og tileinkuðum okkur nálægari sýn þar sem einstaklingar og atvik skipta máli. Fólk með einhvers konar bein tengsl við atburði og persónur var tekið fram yfir alvitra fræðimenn.


Þessa nýju nálgun lögðum við fyrir Kvikmyndasjóð og úthlutunarnefndinni leist vel á og veitti styrk. Þá var ekki eftir neinu að bíða. Vorið 2000 héldum við af stað í mikið ferðalag sem hófst á Karlsbrúnni í Prag og endaði í miðri Marokkó með viðkomu í Vínarborg, Flórens, Livorno, Marseille, Barcelona og fleiri stöðum. Í síðari ferðum lá leiðin til Hollands og Danmerkur. Vestmannaeyjar útheimtu tvær ferðir en Austfirðir gáfu ríkulegan ávöxt í einni ferð. Skotist var til Grindavíkur, til Bessastaða, á Þjóðminjasafnið og víðar. Úr þessum ferðum komu ánægjuleg samskipti við áhugafólk, heimamenn, safnafólk og marga fleiri og sumt góðgætið spratt upp óvænt á stað og stund þó að reynt væri jafnan að sjá allt sem best fyrir.

Þegar heim kom úr öllum tökuferðum var búrið fullt af myndefni, 80 klukkustundir sem áttu að verða að tveim tímum í sjónvarpi. Handritið tók stöðugum breytingum, drög voru til áður en tökur hófust, sumt kom til í ferðunum sjálfum, annað í samsetningu myndefnisins. Guðmundur Bjartmarsson, sem var aðaltökumaðurinn, settist niður við samsetninguna og sat þar næstu mánuði. Hér átti sér stað nánari útfærsla á stíl og hrynjandi. Ekki er hægt að sjá allt fyrir á þessu stigi. Sum myndskeið, sem voru vel undirbúin og tekin upp af mestu samviskusemi, reyndust eins og illa gerðir hlutir innan um aðra parta. Óskyld myndskeið gátu allt í einu komið að gagni þar sem ekki var gert ráð fyrir þeim. Magnús Þorsteinsson tók að sér að "smíða" ræningjaskip í tölvu og sigla þeim á valda staði. Sverrir Guðjónsson sáu um að velja og fremja tónlist og hljóð sem gáfu hverjum hluta myndarinnar sérstakan blæ en tengdu um leið hlutana saman, byggði brýr milli ólíkra menningarheima og nútíðar og fortíðar. Allt efni var síðan tekið til skoðunar, gagnrýnt, samþykkt eða breytt.

Árangurinn liggur nú fyrir í mynd sem á vonandi eftir að fræða, skemmta, hrella, koma á óvart og vekja spurningar.